Faturalar muhasebeye geliyor, işletme defteri tutuluyorsa, farklı oranlar bilgisayara tek tek girilmeye başlanıyor. Yani üç oranı ayrı ayrı üç kez girmek durumundasınız.

Bilanço usulüne göre defter tutuyorsanız, bu kez de talî hesaplara boğularak posteki saymak zorundasınız. Bunları yapmazsanız, ay sonunda, bilgisayarınız -hangi programı kullanmış olursanız olun-  farklı oranları, matrahlarına göre ayırarak size vermeyecektir.

Peki ne olacak?

Farklı oran sayısı iki olsa, kolay: bir denklem kurar, işi bitirirsiniz:Oranlar: %18 ve %8 olsunMatrahlar Toplamı: 10.500, KDV toplamı: 1.540 olsun. x+y= 10.500 0,18x+,008y= 1.540 iki bilinmeyenli bu iki denklemi çözersek:0,18x + 0,08 (10.500-x)= 1.5400,18x+ 840-0,08x=1.5400,1x= 1.540-840 x= 7.000Birinci denklemde yerine koyarsak X’in değerini, Y’yi de 3.500 buluruz.

Bütün bu hesaplamaların daha pratik ve kestirme yolu da vardır. İki oranın yani 18 ile 8’in farkını alırız: Yani 10. 18 rakamı ile matrah toplamını çarparız: 18x10.500= 189.000, sonra KDV toplamı rakamı olan 1.540’a iki sıfır atınız ve bu iki rakamın farkını (189.000-154.000= 35.000), oran farkı olan 10’a böleriz 35.000/10= 3.500, bu rakam yüzde sekizin matrahıdır, diğerini de kolayca buluruz.

Oran üç ya da (eskiden olduğu gibi dörde) çıkınca, denklem sayısının da oran sayısına çıkması gerekmekte, bu da elde yeterli veri (KDV ve matrah toplamları dışında) olmadığı için mümkün olamamaktadır. Bu çıkmazdan bazı “tutarlı varsayımlar” ve “âtıl değişkenler” yoluyla çözüm bulabiliriz.

Bir sayısal örnekle anlatalım bu çözümü:
Oranlar: %1,%8, %18          Matrahlar Toplamı:  19.000 KDV Toplamı       :    2.030
Bu mükellefin en çok hangi orana tabi malları sattığı üç aşağı beş yukarı bellidir (belli olmasa da biz, örnekleme yoluyla bir inceleme yaparak bulabiliriz.), biz buna “tutarlı varsayım” diyoruz. Sözgelimi %18 oranına tabi malların oranı %50 dolaylarında ise (bu rakamların yaklaşık olması yeterlidir, tamı tamına tutması şart değildir), biz bu oranlardan yararlanarak rastgele bir matrah belirleyip bunların KDV’lerini alabiliriz:  19.000x0,50= 9.500            9.500x0,18= 1.710 Şimdi de bu rakamı, defter toplamlarından indirelim:19.000-9.500= 9.500             ve  2.030-1.710= 320

Şimdi bu yeni rakamlarla, yukarıda yaptığımız gibi, iki bilinmeyenli bir denklem kurarak %8 ve %1 oranlı KDV matrahlarını ve KDV toplamlarını bulabiliriz:
X+Y= 9.5000,8X+0,01Y= 320 0,8X+ 0,01 (9.500-x)=320X= 284,81 Ve 284,81+Y=9500Y=92.15,19

           Şimdi de üç matrah ve orana göre sağlama yapalım:       9.500x0.18= 1.710      284,81x0,8 =   227,85    92.15,19x0.01=    92,15Toplam 19.000     2.030
Hesaplamamız budur ve burada tahsil olunan KDV’nin genel toplamı değişmediği (yani vergi ziyaı olmadığı) için, vergi incelemelerinde inceleme elemanlarının yapacağı hiçbir şey yoktur. Yukarıdaki rakamlarla oynayabiliriz de sözgelimi, %18’li KDV’li satış oranını, diğerlerinin payına tecavüz etmeyecek biçimde yüzde 40’a çekebilir, 60’a da çıkarabiliriz. Ama ben sizlere bu mükellefin gerçek şatış ve KDV rakamlarını –bilgi olması bakımından- vereyim: 

              Matrahlar                Oran                       Vergi 

              10.000                      18                         1.800 

                7.000                        1                             70 

                 2.000                       8                           160

Cazim GÜRBÜZ
Yeminli Mali Müşavir

Bu yazıya ilk yorumu yazın

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilir.
Lütfen sisteme giriş yapın veya kayıt olun.

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.4