Satılan malların iadesi söz konusu olduğunda ; İadeyi yapan kişinin tacir olması durumundaki uygulama, iadeyi yapan kişinin nihai tüketici olması durumundaki uygulama. Belge düzeni, iadenin gider pusulası ile yapılması halinde KDV' nin durumu ve muhasebe kayıtları ile ilgili ayrıntıları makelenin devamında bulabilirsiniz.

I- GİRİŞ

Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma klavuzunda ya da reklam ve ilanlarında yer alan veya satıcı tarafından bildirilen veya standardında veya teknik düzenlemesinde tespit edilen nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan ya da tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar, ayıplı mal olarak kabul edilir. Satılan malın ayıplı olduğunun anlaşılması üzerine alıcı, malı teslim aldığı tarihten itibaren satıcıya başvurarak; değiştirilmesini, ödediği bedelin iade edilmesini, ayıbın neden olduğu değer kaybının, malın bedelinden indirilmesini, ücretsiz olarak tamir edilmesini talep edebilir. Alıcı, nihai tüketici veya vergi mükellefi olan gerçek veya tüzel kişi olabilir.

II- SATIŞTAN İADE EDİLEN MALLARDA KDV.’NİN DURUMU

A) KDVK.’nun 35’inci Maddesindeki Düzenleme:

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 35’inci maddesinde; “Malların iade edilmesi, işlemin gerçekleşmemesi, işlemden vazgeçilmesi veya sair sebeplerle matrahta değişiklik vukubulduğu hallerde, vergiye tabi işlemleri yapmış olan mükellef bunlar için borçlandığı vergiyi; bu işlemlere muhatap olan mükellef ise indirme hakkı bulunan vergiyi değişikliğin mahiyetine uygun şekilde ve değişikliğin vukubulduğu dönem içinde düzeltilir. Şu kadar ki, iade olunan malların fiilen işletmeye girmiş olması ve bu girişin defter kayıtları ile beyannamede gösterilmesi şarttır.” denilmek suretiyle malların iade edilmesi, işlemin gerçekleşmemesi, işlemden vazgeçilmesi veya sair sebeplerle matrahta değişiklik vukubulduğu hallerde, vergiye tabi işlemleri yapmış olan mükellefin bunlar için borçlandığı vergiyi, bu işlemlere muhatap olan mükellefin ise indirme hakkı bulunan vergiyi değişikliğin mahiyetine uygun şekilde ve değişikliğin vukubulduğu dönem içinde düzelteceği hükme bağlanmıştır.

Satılan malların kısmen veya tamamen satıcılarına iade edilmesi işlemi, bir düzeltme işlemidir. Dolayısı ile bu işlemin yeni bir satış (teslim) olarak değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.

B) Düzenlenecek Belge:

1- İade Faturası Düzenlenmesi:

213 sayılı Vergi Usul Kanununun 229’uncu maddesine göre, fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır. Aynı Kanunun 231’inci maddesinin 5 numaralı bendinde ise; faturanın, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenleneceği ve bu süre içerisinde düzenlenmeyen faturaların hiç düzenlenmemiş sayılacağı hükme bağlanmıştır. İade faturası Vergi Usul Kanununda düzenlenmiş bir belge değildir. Alıcı fatura ve benzeri belge düzenleyebilecek durumda ise, iade işlemi iade faturası ile de belgelenebilir.

Bir Özelgede (1) özetle; “Kanunda “iade faturası” şeklinde bir düzenleme yer almadığından, mal iade işlemlerinin de teslim kapsamında değerlendirilmesi ve yukarıda bahsi geçen hükümler çerçevesinde fatura düzenlenmesi ayrıca bedelsiz teslim edilen mal fazlasına ilişkin ürünlerin değerinin bilinmesi durumunda bu değer üzerinden, bilinememesi durumunda ise emsal bedelleri üzerinden fatura düzenlenmesi gerekmektedir.” denilmektedir.

2- İade İşleminde Gider Pusulası Düzenlenmesi:

Vergi Usul Kanununun 234’üncü maddesine göre, birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabının ve çiftçilerin; yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtia için tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri gider pusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge, birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satın aldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Gider pusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nevi ile miktar ve bedelini ve iş ücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanın adlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihi ihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malı satana tevdi olunur. Mal iadesinde alıcı, fatura veremeyecek durumda ise, belge orjinalinin mal ile birlikte geri verilmesi yöntemi de (belgenin iptali) herhangi bir nedenle uygulanamıyorsa, satıcı geri gelen mal için bir gider pusulası düzenler ve gider pusulasında, iadeyi yapanın adını, soyadını veya unvanını, adresini, iade olunan malın cinsini, satış bedelini, malın cinsini ve katma değer vergisini gösterir. İade eden taraf (alıcı), bu pusulaya KDV. dahil bedeli geri aldığına dair imza koyar. Pusulanın bir örneği malı iade edene verilir. Satıcı bu pusulaya dayanarak geri aldığı malı stoklarına dahil eder ve malın bedeli içinde ödemiş olduğu katma değer vergisini indirir. Burada satılan malın geri alınması nedeniyle düzenlenecek gider pusulası için stopaj hesaplanmayacaktır.

C) Defter Kayıtlarına İlişkin İşlemler:

Satılan malların iade edilen bölümünün fatura tutarlarını kapsar. Daha önce yapılan satışlar ile ilgili olarak ilgili hesaplara borç, brüt satışlardan ilgili hesaplara alacak kaydedilmiş bulunan malın fatura tutarı, malın kısmen ya da tamamen iade edilmesi durumuna göre, “610- Satıştan İadeler Hesabı”nın borcuna, buna karşılık ilgili hesaba alacak kaydedilir. Bilindiği üzere satıştan yapılacak iadelerden kaynaklanan KDV, Katma Değer Vergisi Kanununun 35’inci maddesi kapsamında gerçekleşmektedir. Bu kapsamda yapılacak muhasebe kayıtları satışın yapıldığı dönemde değil iadenin yapıldığı dönem KDV. kayıtlarını ilgilendirecektir.

D) İadede Uygulanacak KDV. Oranı:

Yukarıda da anlatıldığı üzere, malların iadesi düzeltici nitelikte bir işlem olduğundan, iade edilen mallar nedeniyle alıcı tarafından düzenlenecek faturada, daha önce satıcı tarafından düzenlenen satış faturasında yer alan mal bedeli ve malın tabi olduğu KDV. oranı esas alınacaktır. Maliye Bakanlığının bir Özelgesinde (2) özetle; “Katma Değer Vergisi Kanununun 35’inci maddesinde malların iade edilmesi, matrahta değişikliğin vuku bulduğu hal olarak kabul edilmekte ve malların iadesi halinde ilke, teslimin tabi olduğu oran geçerli olacak ve karşılıklı düzeltmeler bu oran üzerinden gerçekleştirilecektir” denilmektedir.

E) İadeye İlişkin KDV’nin KDV Beyanında Gösterilmesi:

Beyannamede alıcıların, daha önce indirilecek KDV. olarak dikkate aldıkları iadeye konu mala ait KDV.’yi, 1 no.lu KDV. beyannamesinin (Gerçek Usulde Vergilendirilen Mükellefler İçin) “İlave Edilecek KDV.” başlıklı 30’uncu satırında göstererek, hesaplanan KDV.’ye ilave etmek suretiyle düzeltmeleri gerekmektedir. Ayrıca satıcıların ise bu şekilde indirilecek KDV. olarak dikkate alacakları KDV.’yi, 1 no.lu KDV. beyannamesinin “Mal İadeleri veya Gerçekleşmeyen İşlemler Nedeniyle Düzeltilecek KDV.” başlıklı 34’üncü satırında göstererek indirim konusu yapacaklardır.

Örnek:

(A) Ltd. Şti. 15 Temmuz 2007 tarihinde konfeksiyon mallarını 20.000 YTL + 1.600 YTL KDV. bedelle (B) A.Ş.’ne satmıştır. Ancak (B) A.Ş. söz konusu malların yarısının istenen standartta olmadığı gerekçesi ile 7 Ağustos 2007 tarihinde (A) Ltd. Şti.’ye iade etmiştir. İade işlemi fatura düzenlenmek suretiyle gerçekleştirilmiştir. İade edilen malın bedeli ve katma değer vergisi aynı gün bankadan (B) A.Ş.’nin banka hesabına yatırılmıştır. Mal iadesine ilişkin muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi olacaktır:

Satıcının Kayıtları:                                                    Alıcının Kayıtları:

- Satış kaydı                                                                 - Alış kaydı

–––––––––– Temmuz/2007———–——-         ––––––––––Temmuz/2007——————-

102 Bankalar     21.600                                      153 Ticari Mallar      20.000

            600 Yurtiçi Satışlar           20.000            191 İndirilecek KDV.  1.600

            391 Hesaplanan KDV.        1.600                       102 Bankalar               21.600

–––––––––––––––/–––––––––––––––              –––––––––––––––/––––––––––––––––

- İade kaydı                                                                 - İade kaydı

–––––––––– Ağustos/2007———–——-         ––––––––––– Ağustos/2007———–——-

610 Satıştan İadeler     10.000                           102 Bankalar            10.800

191 İndirilecek KDV.         800                                   153 Ticari Mallar                  10.000

            102 Bankalar            10.800                          391 Hesaplanan KDV.              800

–––––––––––––––/–––––––––––––––               ––––––––––––––/––––––––––––––––

III- SONUÇ

Uygulamada satılan malın iadesine zaman zaman rastlanmaktadır. Gerçek usulde vergilendirilen mükellefler arasındaki mal iade işlemlerinin fatura ile yapılması, bu faturada mal iadesi olduğunu belirten bir şerh düşülmesi gerekir. Mal iadesi yeni bir satış olmayıp, düzeltici nitelikte de olsa sonuçları itibariyle normal bir mal alım satımından farkı bulunmamaktadır. Nihai tüketici tarafından yapılan iadede ise gider pusulası düzenlenmelidir.

Niyazi ÖZKAYA

Eskişehir Vergi Dairesi Başkanlığı

Grup Müdürü

Bu yazıya ilk yorumu yazın

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilir.
Lütfen sisteme giriş yapın veya kayıt olun.

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.4